محمد مؤمن بن محمد زمان تنكابني

27

تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي )

اصطرك ميعهء يابسه است أصل المرجان بستد است أصل النيلوفر فر الهندي پنج أو سيداست اصطفى ميعهء سايله است أصل العرطنيشا أو زيواست أصل اللفاح البرى بيروح الصنم است اصموط رته است أضراس الكلب وبسفايح است أضراس العجوز خشك است اطراطيقوس يوناني وبمعنى شبيه الكواكب است وبه عربى جالبى نامند وآن نباتيست ساقش كمتر از زرعى وصلب وخشن وبر اطرافش گلى شبيه ببابونج وبعضي از أو مايل به بنفشى ودر دور آن برگها ومجموع گل وبرگها شبيه بكواكب وبرگهاى ساق أو باريك ودراز ومرغب وتخمش اغبر وتلخ ودر دويم گرم وخشك وباقوة مبرده وقابضه ومحلل ومجفف وضماد برگ أو جهة درم حار چشم وبرآمدگى حدقه وتسكين درد آن وطلاى گل أو جهة تسكين درد حالبين وكنج ران وورم آن بغايت مؤثر وآشاميدن أو جهة خناق وصرع أطفال نافع وقدر شربتش تا دو درهم است اطريه به فارسي آش آرد ورشته نامند واز اغذيه عروفه است وماهيجه ورشته قطايف وبه قرار شامل است آنچه از آرد گندم وروغن بادام واسفناج وخرفه وأمثال آن ترتيب دهند وبه فارسي اوماج نامند وجهة سرفه ونفث الدم وخشونت حلق وسينه وقرحهء امعأ ومثانه نافع ومري معدهء بارده است وآنچه با كشك وماست وترشيها استعمال نمايند بطئ الهضم ومستدد وموافق اهدان قويه ومولد بلغم غليظ ومصلحش سير وادويهء حاره وآنچه از آرد جو ترتيب دهند جهة سل وبتهاى حاره وبا ترشى جهة أخلاط حرارى وتسكين حده خون وآنچه با گوشت باشد كثير الغذاء ومرطب بدن ومسمن وبا شيرينى كثير الغذاء ومولد خلط غليظ است وقطايف كه به فارسي رشتهء ختائى گويند بدون طبخ بمآب با شيرينيها مستعمل است آنچه از آرد برنج ترتيب دهند سريع الهضم تر از آنچه با آرد گندم ونشاسته سازند وقابض تر وسبك‌تر است واز گندم كثير الغذاء واز نشاسته بدوائيه أقرب است أطباء الكلبة سپستانست اطماط واطموط واطبوط اسم بربرى رته است وفوفل را نيز نامند اطروغا اسم أترج است اطروخيا اسم يوناني بادر بخبويه است اطريون عصارهء فتاء الحمار است اطيطون اسقيل است اطريقون خشك است اطميثا قيصوم است اطا وبيونانى درخت غربست أظفار الطيب به فارسي ناخن پريان گويند وناخن خرس وناخن بويا نامند وآن جسم صلبي است ؟ ؟ شبيه به ناخن ومدور وخوشبو وسفيد مايل به سرخى واز سواحل بحرهند خيزد واز اقسام حلزون است وبعضي از وسرخ وبا تقعير وبعضي سفيد وبزرگ وباد سومه وكم بو وقسمي بزرگتر از أول وكوچكتر از ثاني وسياه وناخن ديو گويند وبهترين أو قسم أول هنديست واقسام أو را چون بسوزانند بوى جند از وظاهر مىشود ودر دويم گرم وخشك ومدر فضلات وخون وملطف أخلاط غليظه وجهة اختناق رحم وصرع وخفقان معدى ورطوبى ودرد بارد جگر ورحم واخراج وخون منعقد در كرده وجميع امراض باردهء رحم وبخور أو جهة صرع وسكته ونزلات وغشى واختناق رحم واحتبه اين حيض نافع ومصدع ومصلحش سكنجبين ومورث سحج ومصلحش گل ارمنى وقدر شربتش از يك درهم تا سه درهم وبدلش قصب الذريره أظفار الجن نباتيست بي برگ وگل شبيه به ناخن چيده واغبر مايل به سياهى در أول گرم وخشك وجهة يرقان سياه وسرفهء يابسه وبالخاصيه جهة رفع بىخوابى نافع وطلاى أو كه با سركه پخته باشند جهة تحليل اورام مفيد ومضر دماغ ومصلحش عناب وقدر شربتش تا سه مثقال أعين السراطين گويند اثلق است وگويند سنگسبويه است اعيون حلبه است أعلو بوطس بعبرانى طلق است اغريوس قثاء والحمار است اغيس يوناني وبمعنى طاهر است واسم اثلق است اغالوجى اسم يوناني عود النجور است اغرليوس بيونانى حنظل است اغيراطون بيونانى حلفا است اغش بلغة حجاز ويمس نوشادر است اغرسطس بيونانى ثيل است اغليفس بيونانى دوسر است اغيرس بيونانى جوز رويست اغريا بيونانى بمعنى ارض است اغليقى اسم يوناني مفتحج است اغبر عبارتست از شيخ ونبات وتوتياى كرمانى كه با يكديگر سائيده باشند اغلان آشى اسم تركى جند است اقنيقطس اسم يوناني وبمعنى محلل است وآن نباتيست كمتر از زرعى وساقش باريك وگلشن ؟ ؟ به سفيدى وبرگش عريض وپرشاخ ومزغب وتخمش بزرگ تر از تخم شلغم ودر غلاف شبيه بغلاف تخم ترب وپنجش پى ريشه ونرم وبا عطريه وبوى گياهش شبيه به بوى ترنج ومنبت أو ساحل بحار ودور آبها وجائى كه جو وعدس كاشته باشند ودر مصر وساحل درياى شام بسيار است ودر صعيد مصر آن را شلجم نامند ودردويم گرم وخشك وبا اندك حده وبرگش وساير اجزاى أو جهة سدهء جگر وسپرز وتحليل أخلاط غليظه وأعياد وصلابات ودرد پا ونفخ سپرز واحشاء وضماد پختهء أو جهة جميع سموم قتاله نافع وبا سه روز با شراب شيرين استعمال نمايند وقدر شربتش تا دو مثقال واز تخمش نيم مثقال وعصاره وپخش در منافع قوىتر وبعد از فصل بهار در پنج أو رطوبتى نمىماند كه عصاره توان گرفت وروغن أو در آثار مثل اوست وزيت الشلجم نامند افنيقون بيونانى نباتيست شبيه با فنيقطس مگر در بو ودر زراعات مىرويد بغايت سرد ومخدر ودر اطليهء رادعه مستعمل وشرب أو جايز نيست افيميدون بيونانى اسم نباتيست ما بين شجر وگياه ومنحصر در ساقى وبرگش زيادة بر دوازده عدد نمىشود وبي گل ثمر وريشهاى أو باريك وسياه وثقيل الرايحه وبيطعم سرد وتر وضمادش مانع بزرگ شدن پسان خصوص با روغن زيتون نارس وآشاميدن